Eισπνεόμενα κορτιζονούχα φάρμακα

Γράφει: Γαλατάς Ιωάννης, Ειδικός Αλλεργιολόγος

Τουλάχιστον ένα στα δέκα παιδιά έχουν βρογχικό άσθμα στη χώρα μας. Για την αντιμετώπισή του συχνά χορηγούμε εισπνεόμενα κορτιζονούχα φάρμακα. Επειδή υπάρχει παραπληροφόρηση γύρω από την ωφέλεια και τις παρενέργειες των φαρμάκων αυτών κρίνεται σκόπιμη η ενημέρωση των γονέων γύρω από το θέμα αυτό με βάση τις σύγχρονες επιστημονικές απόψεις και την προσωπική εμπειρία, με τελικό στόχο να μετριασθούν οι αγωνίες και οι προκαταλήψεις γύρω από το θέμα αυτό.

Στο βρογχικό άσθμα η βλάβη αφορά τους βρόγχους (1), δηλαδή τους σωλήνες μέσα από τους οποίους περνά ο αέρας για να φθάσει στους πνεύμονες. Οι βρόγχοι στενεύουν και έτσι εμποδίζουν την κυκλοφορία του αέρα στους πνεύμονες με αποτέλεσμα την πρόκληση βήχα, βρασίματος (χουρχουρητό), δύσπνοιας και σφυρίγματος (γατάκια).

Η στένωση αυτή (βρογχόσπασμος) μπορεί να οφείλεται σε ουσίες που προκαλούν αλλεργίες και ονομάζονται αεροαλλεργιογόνα. Τέτοιες ουσίες είναι οι γύρεις των φυτών και των δένδρων, τα ακάρεα της σκόνης του σπιτιού, οι μύκητες (μούχλες), τα οικιακά (γάτα/ σκύλος) και τα παραγωγικά (κατσίκα/ κουνέλι κά) ζώα. Παρόμοια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσουν και ο καπνός του τσιγάρου, η ατμοσφαιρική ρύπανση, ο ψυχρός αέρας κά.
 Τα στεροειδή είναι ουσίες που παράγονται από τον οργανισμό αλλά παρασκευάζονται και τεχνητά (κορτιζονούχα φάρμακα). Τα φάρμακα αυτά χρησιμοποιούνται στο βρογχικό άσθμα επειδή ελαττώνουν το οίδημα (πρήξιμο) των βρόγχων, περιορίζουν τη στένωσή τους και τελικά επιτρέπουν την άνετη κυκλοφορία του αέρα στους πνεύμονες.

Τα κορτιζονούχα φάρμακα στο άσθμα μπορούν να χορηγηθούν με τρείς διαφορετικές μορφές:
ενέσεις,
χάπια, και
εισπνοές.

Οι ενέσεις και τα χάπια έχουν σχεδόν την ίδια ταχύτητα δράσης και την ίδια αποτελεσματικότητα. Ενέσεις χορηγούνται μόνο σε περιπτώσεις που ο άρρωστος είναι σοβαρά και δεν μπορεί να καταπιεί ή κάνει εμέτους. Για προφύλαξη χορηγούμε συνήθως τα στεροειδή (κορτιζονούχα) σε εισπνοές.

Η ΩΦΕΛΕΙΑ από τη χρήση των κορτιζονούχων φαρμάκων στο άσθμα είναι ΜΕΓΑΛΗ. Πολλοί όμως φοβούνται τις ανεπιθύμητες ενέργειες (παρενέργειες) που εμφανίζονται ύστερα από μακροχρόνια λήψη μεγάλων δόσεων των φαρμάκων αυτών, όπως αναστολή της ανάπτυξης ( = κοντό ανάστημα), οστεοπόρωση, ευπάθεια στις λοιμώξεις, έλκος στο στομάχι, υπέρταση ή αλλαγή στην όψη του αρρώστου
 Τέτοιες ανεπιθύμητες ενέργειες δεν εμφανίζονται όταν τα κορτιζονούχα φάρμακα χορηγούνται σε εισπνοές και στις συνηθισμένες θεραπευτικές δόσεις. Στη μορφή αυτή αργούν να δράσουν και γι' αυτό δεν πρέπει να τα δίνουμε για την αντιμετώπιση μιας ασθματικής κρίσης. Xορηγούνται όμως προληπτικά για να μην πάθει το παιδί κρίση. Οι θεραπευτικές τους δόσεις συγκριτικά με τα χάπια ή τις ενέσεις είναι πολύ μικρές. Για παράδειγμα, σε ένα παιδί που ζυγίζει 30 κιλά, η απαιτούμενη δόση εισπνεομένου φαρμάκου, είναι τουλάχιστον 60 φορές μικρότερη από την αντίστοιχη δόση κορτιζόνης που θα έπρεπε να πάρει από το στόμα. Η ωφέλεια των εισπνεομένων κορτιζονούχων φαρμάκων φαίνεται μετά από 2 εβδομάδες συνεχούς λήψης. Είναι ασφαλή όταν χορηγούνται σε κανονικές δόσεις ανεξάρτητα από την ηλικία. Στις δόσεις αυτές μπορούν να χορηγηθούν χωρίς πρόβλημα και για αρκετά χρόνια, εφ' όσον υπάρχει ανάγκη.

Μοναδικές ανεπιθύμητες ενέργειες που μπορεί να εμφανισθούν στις χαμηλές δόσεις είναι η μυκητίαση, του στόματος (σε ποσοστό 1%) και η βραχνάδα στη φωνή. Είναι παροδικές και υποχωρούν με τη διακοπή του φαρμάκου. Άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες όπως πχ. η αναστολή της ανάπτυξης ή η οστεοπόρωση μπορεί να εμφανισθούν μόνο ύστερα από μακροχρόνια λήψη μεγάλων δόσεων εισπνεομένων στεροειδών. Τα εισπνεόμενα κορτιζονούχα φάρμακα δεν αυξάνουν την όρεξη, δεν αποτελούν αντένδειξη για τη χορήγηση των εμβολίων, δεν προκαλούν υπερτρίχωση και δεν αρνητικοποιούν την αντίδραση Μαντού.
 Τα κορτιζονούχα χάπια / ενέσεις, αν χορηγηθούν για διάστημα ολίγων ημερών δεν προκαλούν ανεπιθύμητες ενέργειες. Αντίθετα, η χορήγησή τους για διάστημα μεγαλύτερο των δύο εβδομάδων μπορεί να προκαλέσει προβλήματα. Στις περιπτώσεις αυτές απαιτείται συνεχής ιατρική παρακολούθηση κατά την σταδιακή ελάττωση του φαρμάκου. Επανάληψη της βραχύχρονης χορήγησης χαπιών/ενέσεων δεν προκαλεί ανεπιθύμητες ενέργειες, ούτε έχει δυσμενείς επιπτώσεις για το μέλλον. Η μικρής διάρκειας αυτή θεραπεία δεν χρειάζεται δίαιτα ή άλλες προφυλάξεις. Η μακροχρόνια όμως θεραπεία πρέπει να συνοδεύεται από στενή παρακολούθηση και πιστή εφαρμογή των ιατρικών εντολών.

Πότε χορηγούνται τα εισπνεόμενα στεορειδή;
 Όταν τα άλλα προφυλακτικά αντιασθματικά φάρμακα αποδειχθούν ανεπαρκή και στις σοβαρές περιπτώσεις, για τη μείωση των στεροειδών φαρμάκων που λαμβάνονται από το στόμα.

Επιτρέπεται η λήψη και άλλων φαρμάκων, εάν χρειασθεί;
 ΝΑΙ (αντιπυρετικά, αντιβιοτικά κλπ).

Μήπως ελαττώνεται η άμυνα του οργανισμού από τη χρήση των φαρμάκων αυτών;
 Οχι ! Στα 20 χρόνια της κυκλοφορίας τους τα εισπνεόμενα στεροειδή δεν έχουν ενοχοποιηθεί για αύξηση του κινδύνου προκλήσεως λοιμώξεων. Ωστόσο τέτοια παρενέργεια μπορεί να παρουσιασθεί ύστερα από μακροχρόνια λήψη αυτών των φαρμάκων σε χάπια.

Πως αποφεύγονται οι παρενέργειες των εισπνεόμενων στεροειδών (μυκητίαση στόματος και βραγχνάδα);
 Με καλή πλύση της στοματικής κοιλότητας (συνιστούμε στο παιδί να πλένει τα δόντια του μετά τη λήψη του φαρμάκου), με χρήση των ειδικών αεροθαλάμων (spacers) που προσαρμόζονται στις συσκευές εισπνοών και τέλος, με τη χρήση των νεότερων συσκευών (πχ. turbuhaler).

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ:
 Η επιλογή των κορτιζονούχων φαρμάκων έγινε γιατί η ζημιά από την αρρώστια θα είναι πολύ μεγαλύτερη από τις ανεπιθύμητες ενέργειες των φαρμάκων και γιατί οι παρενέργειες αυτές είναι σχεδόν ανύπαρκτες όταν πρόκειται για εισπνεόμενα στεροειδή στις συνηθισμένες δόσεις. Εάν υπάρχουν άλλες απορίες σχετικά με τα εισπνεόμενα κορτιζονούχα φάρμακα ρωτήστε τον αλλεργιολόγο ή τον πνευμονολόγο σας. Θα χαρούν ιδιαίτερα να σας δώσουν τις κατάλληλες απαντήσεις. Να θυμάστε ότι την καλύτερη πορεία υγείας έχει ο ασθενής που ρωτάει και ενημερώνετε!

www.iatronet.gr

Χορήγηση υπέρτονου NaCl με νεφελοποιητή στα παιδιά με βρογχιολίτιδα

Khalid Al-Ansari, Mahmoud Sakran, Bruce L. Davidson, Rafah El Sayyed, Hella Mahjoub, Khalid Ibrahim
The Journal of Pediatrics
October 2010 (Vol. 157, Issue 4, Pages 630-634.e1)

Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιείται από πολλούς παιδιάτρους το υπέρτονο διάλυμα Nacl για τη θεραπεία της οξείας βρογχιολίτιδας στα βρέφη. Συχνά χορηγείται μάλιστα στο τμήμα επειγόντων περιστατικών. Οι Al-Ansari et al προσπάθησαν να απαντήσουν στο ερώτημα πιο από τα διαλύματα Nacl (5%, 3%, και 0,9%)είναι πιο αποτελεσματικό. Φαίνεται ότι το 5% υπέρτονο αλατούχο διάλυμα 5% είναι καλύτερο σε σχέση με τα υπόλοιπα. Ήταν μάλιστα ασφαλές και καλά ανεκτό. Αυτή είναι μια μικρή, προκαταρκτική μελέτη. Πρέπει να σχεδιαστεί και να εκτελεστεί μια μεγάλη πολυκεντρική μελέτη για να επιβεβαιώσει ή να απορρίψει το εύρημα αυτό.


Μεθοδολογία
Αυτή ήταν μια διπλή-τυφλή μελέτη. Περιέλαβε βρέφη ηλικίας <18 μηνών που αντιμετωπίστηκαν στο τμήμα πρώτων βοηθειών. Συνολικά 165 ασθενείς τυχαιοποιήθηκαν για να λάβουν νεφελοποιημένα 5%, 3%, ή 0,9% φυσιολογικού ορού με επινεφρίνη κάθε 4 ώρες. Η σοβαρότητα της βρογχιολίτιδας και ο κορεσμός οξυγόνου καταγράφηκαν αμέσως πριν και μετά από κάθε θεραπεία.

Αποτελέσματα
Ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός ήταν θετικός στα ίδια περίπου ποσοστά και στις τρεις 3 ομάδες θεραπείας (μέσος όρος 56%). Σε 48 ώρες, η μέση βαθμολογία σοβαρότητας για την ομάδα φυσιολογικού ορού 5% ήταν 3,69 ± 1,09, και για την ομάδα φυσιολογικού ορού 0,9% ήταν 4,12 ± 1,11. Η μέση βαθμολογία σοβαρότητας για την ομάδα με αλατούχο διάλυμα 3% ήταν 4.00± 1.22. Ο αριθμός επανεπισκέψεων ήταν παρόμοιος και στις τρεις ομάδες. Δεν παρατηρήθηκαν ανεπιθύμητες αντιδράσεις σε καμιά από τις τρεις ομάδες.

Συμπεράσματα
Η θεραπεία της βρογχιολίτιδας με υπέρτονο διάλυμα χλωριούχου νατρίου φαίνεται να υπερτερεί της τρέχουσας θεραπείας για την αντιμετώπιση βρεφών με βρογχιολίτιδα σαν εξωτερικοί ασθενείς.

www.paidiatros.com

Προφύλαξη και θεραπεία της βρογχιολίτιδας

Τα περισσότερα περιστατικά βρογχιολίτιδας αντιμετωπίζονται στο σπίτι με οδηγίες από τον παιδίατρο που έχει ήδη εξετάσει το παιδί.

· Φάρμακα
Τα παιδιά με βρογχιολίτιδα ανταποκρίνονται καλά στα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για το άσθμα. Τα φάρμακα αυτά συνήθως χορηγούνται με nebulizer (ειδική συσκευή που ατμοποιεί τα φάρμακα για να τα εισπνεύσει το παιδί). Αν το παιδί έχει πυρετό, τότε χρειάζεται να χορηγείτε κάποιο αντιπυρετικό. Αντιβίωση δε χρειάζεται , εκτός εάν το κρίνει ο παιδίατρος σας (πιθανό να υπάρχει κάποια επιπλοκή που να χρειάζεται αντιμετώπιση με αντιβιοτικό).
· Υδρατμοί
Ο ξηρός αέρας επιδεινώνει το βήχα. Αντίθετα, η εισπνοή ζεστών υδρατμών βοηθά στο να χαλαρώνουν τα πηχτά φλέγματα που βρίσκονται μέσα στους πνεύμονες του παιδιού σας. Κυκλοφορούν στην αγορά ειδικές συσκευές που παράγουν ζεστούς υδρατμούς.
· Όχι κάπνισμα
Το κάπνισμα επιδεινώνει αναμφίβολα το βήχα. Μην αφήνετε κανένα να καπνίζει μέσα στο σπίτι ή κοντά στο παιδί σας. Ο καπνός θα επιδεινώσει την κατάσταση του παιδιού με βρογχιολίτιδα.
· Διατροφή
Το παιδί με βρογχιολίτιδα κουράζεται πολύ όταν τρώει. Να του δίνετε μικρά και συχνά γεύματα, ανάλογα με την ηλικία του. Προσπαθήστε να του δίνετε αρκετά υγρά και εύπεπτα για την ηλικία του φαγητά.

Εάν η κατάσταση του παιδιού επιδεινωθεί μπορεί να κριθεί αναγκαία η εισαγωγή του στο νοσοκομείο για τους πιο κάτω λόγους:
1. Χορήγηση οξυγόνου.
2. Χορήγηση υδρατμών.
3. Ενδοφλέβια χορήγηση υγρών.
4. Αντιβίωση δε χρειάζεται, εκτός εάν ο άρρωστος παρουσιάσει κάποια επιπλοκή.
5. Στενή παρακολούθηση από τους γιατρούς και τις νοσοκόμες. Σπανιότατα, μπορεί να χρειαστεί να υποστηριχθεί η αναπνοή του παιδιού με ειδικό μηχάνημα αναπνοής.

Πώς μπορείτε να προφυλάξετε το παιδί;

Δυστυχώς δεν υπάρχουν κατάλληλα εμβόλια για να προφυλάξουν τα παιδιά από την βρογχιολίτιδα. Αν όμως έχετε παιδιά ηλικίας 2-18 μηνών καλό είναι να αποφεύγετε τους χώρους έντονου συγχρωτισμού, γιατί πιθανότατα κάποιος να έχει τον ιό και να τον μεταδώσει στο παιδί σας. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται τον χειμώνα και την άνοιξη. Αν εσείς ή κάποιο μέλος της οικογένειας είναι άρρωστο, τότε να κρατήσετε το παιδί μακριά από τον άρρωστο. Αυξημένο κίνδυνο για την εμφάνιση της βρογχιολίτιδας έχουν τα παιδιά που γεννήθηκαν πρόωρα και τα παιδιά που πάσχουν από κάποιο άλλο νόσημα των πνευμόνων (πχ άσθμα).

Ενημερώστε τον παιδίατρο σας αν

1. Η αναπνοή γίνεται όσο περνά ο καιρός δυσκολότερη.
2. Οι αναπνοές του παιδιού είναι περισσότερες από 60/λεπτό.
3. Παρουσιάσει ψηλό πυρετό. 

www.paidiatros.gr

Βρογχιολίτιδα

Η βρογχιολίτιδα παρουσιάζεται σε παιδιά ηλικίας 2-18 μηνών. Τα περισσότερα περιστατικά αφορούν παιδιά ηλικίας 6 μηνών. Εμφανίζεται συχνά σε επιδημίες κατά τη διάρκεια του χειμώνα και της άνοιξης. Οφείλεται συνήθως σε έναν ιό που λέγεται αναπνευστικός συγκυτιακός ιός ή σε άλλους ιούς όπως ο ιός της ινφλουέντσας, παραϊνφουέντσας και αδενοϊός. Οι πιο πάνω ιοί προσβάλουν τους πνεύμονες και πιο συγκεκριμένα τα βρογχιόλια (μικροί σωλήνες που μεταφέρουν τον αέρα στους πνεύμονες). Η μόλυνση λοιπόν των βρογχιολίων από τους πιο πάνω ιούς, προκαλεί οίδημα (φούσκωμα) και υπερπαραγωγή φλεγμάτων. Το αποτέλεσμα είναι να μπλοκάρονται τα βρογχιόλια και ο αέρας να μην μπορεί εύκολα να κυκλοφορεί.

Πώς εκδηλώνεται η βρογχιολίτιδα;
Όπως εξηγήσαμε πιο πάνω, η μόλυνση προκαλεί μπλοκάρισμα των βρόγχων και δυσκολία στη διακίνηση του αέρα μέσα στους πνεύμονες. Άρα το κυρίως σύμπτωμα είναι η δυσκολία στην αναπνοή. Τα πρώτα συμπτώματα μοιάζουν με αυτά του κοινού κρυολογήματος. Το παιδί έχει "μύτη που τρέχει" καθώς και βήχα. Ο βήχας σταδιακά επιδεινώνεται και το παιδί αρχίζει να δυσκολεύεται να αναπνεύσει. Εσείς οι γονείς συνήθως λέτε, ότι το στήθος του παιδιού μου "σφυρίζει". Ο ρυθμός της αναπνοής αυξάνεται, καθώς επίσης και οι σφύξεις της καρδίας. Εάν η κατάσταση του παιδιού επιδεινωθεί, τότε θα παρατηρήσετε ότι το σημείο του δέρματος στην κορυφή του στέρνου (το κεντρικό μεγάλο κόκαλο στο θώρακα) μπαινοβγαίνει κατά την διάρκεια της αναπνοής του παιδιού. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με τα σημεία μεταξύ των πλευρών. Το παιδί μπορεί να έχει πυρετό, αλλά δεν είναι απαραίτητο σύμπτωμα. Το χαρακτηριστικό με τα παιδιά που πάσχουν από βρογχιολίτιδα είναι ότι παρά τη δύσπνοιά τους είναι ζωηρά.

Πόσος είναι ο χρόνος επώασης;
Είναι ο χρόνος, που χρειάζεται από την ώρα που μπαίνει ο μικροοργανισμός στο σώμα του παιδιού μέχρι να αρχίσουν τα πρώτα συμπτώματα της αρρώστιας. Στη βρογχιολίτιδα ο χρόνος επώασης έχει άμεση σχέση με το είδος του μικροοργανισμού. Κυμαίνεται συνήθως από μερικές μέρες μέχρι μια βδομάδα.



Πώς διαγιγνώσκεται η βρογχιολίτιδα;
Ο γιατρός σας θα ακούσει το ιστορικό της αρρώστιας του παιδιού σας και στη συνέχεια θα εξετάσει το παιδί. Η ακρόαση του θώρακα είναι αυτή, που θα τον βοηθήσει να θέσει τη διάγνωση της βρογχιολίτιδας. Συνήθως δε χρειάζονται να γίνουν άλλες εξετάσεις και σπάνια μπορεί να σας ζητήσει να γίνει ακτινογραφία θώρακα.

Πόσο διαρκεί η βρογχιολίτιδα;
Η αρρώστια διαρκεί περίπου 7-10 μέρες. Υπάρχουν όμως περιστατικά που διαρκούν περισσότερες μέρες. Μερικά μάλιστα είναι πολύ σοβαρά και χρειάζονται να νοσηλευτούν σε νοσοκομείο. Σπάνια μπορεί να παρουσιάσουν επιπλοκές όπως πνευμονία και ωτίτιδα.

Πώς μεταδίδεται η βρογχιολίτιδα;
Οι ιοί που προκαλούν βρογχιολίτιδα βρίσκονται συνήθως στις εκκρίσεις της μύτης. Για αυτό και οι μικροοργανισμοί αυτοί, μεταδίδονται από άνθρωπο σε άνθρωπο με το βήχα και το φτάρνισμα. Τα παιδιά που βρίσκονται σε παιδικούς σταθμούς βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο.

www.paidiatros.com